U bevindt zich hier: Prikpraktijk - RVP - Kritische geluiden - De hygiënehypothese

De hygiënehypothese

 

Hoogleraar virologie professor Galama: 'De hygiënehypothese niet zomaar van tafel vegen'

 

Steeds meer mensen hebben last van allergische aandoeningen. Volgens de zogenoemde hygiënehypothese komt dit door de enorm verbeterde hygiëne én de hoge vaccinatiegraad in westerse landen. Een reactie van het immuunsysteem dat 'zonder werk zit'. Er is alleen nog steeds geen onomstotelijk bewijs voor de hypothese. Maar professor Joep Galama heeft bezwaren tegen te rappe conclusies.

Afgelopen voorjaar nog maakte het RIVM bekend dat er geen enkel wetenschappelijk bewijs is voor de toename van allergie bij kinderen in de westerse landen, als gevolg van alle inentingen die ze krijgen tegen infectieziekten. Dit op basis van een grootschalig literatuuronderzoek dat het RIVM samen heeft verricht met drie universiteitsziekenhuizen.

 

Hypothese of waarheid?

Professor Joep Galama vindt de onderzoeken die er nu liggen niet overtuigend genoeg om de hygiënehypothese voorgoed van tafel te vegen. 'Na de hersenen is het immuunsysteem het meest complexe systeem dat de evolutie heeft voortgebracht. Er is nog veel te weinig bekend over de werking ervan om de hygiënehypothese te kunnen verwerpen. Maar de complexiteit van het immuunsysteem maakt het tegelijkertijd ook heel moeilijk om op dit moment te kunnen bewijzen dat de hypothese wél klopt', zo beaamt hij.

 

Toename van auto-immuunziekte

Galama is hoogleraar Virologie en tevens hoofd van de afdeling Virologie van het Universitair Medisch Centrum Nijmegen. Hij houdt zich onder meer bezig met onderzoek naar auto-immuunziekten als type 1 diabetes mellitus. 'We worden geconfronteerd met een gestage toename van deze ziekte, zonder dat we begrijpen waarom. Diabetes komt het meeste voor in landen met de hoogste hygiënische standaard: Zweden en Finland. Dat zet je wel aan het denken', zegt hij. Ook astma en allergieën zijn aandoeningen met een sterke auto-immuuncomponent.

 

Essentiële prikkels

Volgens Galama zijn er nog andere aanknopingspunten die het rechtvaardigen om de hygiënehypothese op z'n minst serieus te nemen. In zijn inaugurele rede uit 2001 met de titel 'Virussen en de paradox van preventie' stelt hij al: 'Er wordt aangenomen dat de toename van allergie te wijten is aan de vervuiling van het milieu. Na de val van de Berlijnse muur werd dit in het sterk vervuilde Oost-Duitsland onderzocht. Tot ieders verrassing heerste er veel minder astma of allergieën dan in het 'schone' Westen. Daarnaast bleek dat er nog volop kinderziekten en andere infecties voorkwamen. Er ontstaat een beeld van het immuunsysteem dat ontdaan van essentiële prikkels, op zoek gaat naar een uitdaging en die vindt in zinloze acties tegen zichzelf.'

 

Nieuw onderzoek

Galama kan nog wel even doorgaan. Hij wijst onder meer op een onderzoek met proefdieren dat onlangs is gepubliceerd in een van de meest toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften (Cell). Dit onderzoek laat zien dat het immuunsysteem geneigd is om het aantal afweercellen (lymfocyten) in het lichaam constant te houden en een tekort aan te vullen met lymfocyten die al tegen infecties zijn gericht (geheugencellen). Zijn hiervan te weinig aanwezig (doordat te weinig infecties zijn doorgemaakt), dan neemt de kans toe dat autoreactieve lymfocyten die tegen het eigen lichaam zijn gericht deze plaats gaan innemen. Hierdoor neemt het risico van auto-immuunziekten toe, wat overeenkomt met de aannames van de hygiënehypothese.

 

Bezorgdheid

Galama: 'Natuurlijk snap ik de bezorgdheid. Men is bang dat het draagvlak voor vaccineren afneemt. Dat ouders gaan denken 'laten we onze kinderen maar blootstellen aan vuil en laten we ze vooral niet inenten.' Hier tegenin gaan met wetenschappelijke argumenten vóór of tegen de hypothese, is volgens mij niet vruchtbaar. Dan voer je een welles-nietes-discussie en die moeten we met bezorgde ouders niet willen voeren. Ouders kunnen beter goed voorgelicht worden.'

 

Ernst vergeten

'En mocht blijken dat er toch waarheid schuilt in de hygiënehypothese, dan betekent dat niet dat we moeten stoppen met vaccineren', zo benadrukt Galama. 'Een allergie is nog altijd minder schadelijk dan een dodelijke infectieziekte. Wat we wel moeten doen? Nieuwe vaccins ontwikkelen die inspelen op het veranderende immuunsysteem.'

 

Delen van dit artikel verschenen eerder in Vaste Prik 8, december 2004.

 

Link:

U vindt de complete inaugurele rede 'Virussen en de paradox van preventie' van professor Galama op: www.darenet.nl

  

Reactie op artikel